زماني برخي از صاحب نظران بر اين باور بودند كه جنگ و تخاصم، پايان ملاحظه و رعايت هر قانون و قاعده حقوقي است و با وقوع جنگ بين دو دولت ديگر نمي توان از آنها انتظار داشت كه به قوانين و مقرراتي كه در زمان صلح از راه توافق پديد آمده است، پاي بند باشند،(1) اما امروز، ديگر اين نظر و باور پذيرفته نيست و سمت و سوي تحولات جامعه بين المللي در جهتي حركت كرده است كه جنگ ها و مخاصمات مسلحانه را نيز به نظم و قانون كشيده و قواعد و مقررات لازم الرعايه اي را براي دوطرف مخاصمه مقرر كرده است.

اگر بپرسي دو كوهه كجاست ، چه جوابي بدهيم ؟ بگوييم دوكوهه پادگاني است در نزديكي انديمشك كه بسيجي ها را در خود جاي مي داد و بعد سكوت كنيم ؟ پس اي كاش نمي پرسيدي كه دو كوهه كجاست ، چرا كه جواب گفتن به اين سوال بدين سادگي ها ممكن نيست . كاش تو خود در دو كوهه زيسته بودي كه ديگر نيازي به اين سوال نبود . گفته اند شرف المكان بالمكين – اعتبار مكان ها به انسان هايي است كه در آنها زيسته اند – و چه خوب گفته اند . دوكوهه پادگاني است در نزديكي انديمشك كه سال هاي سال با شهدا زيسته است ، با بسيجي ها، و همه سرّ مطلب همين جاست.

يكي از موارد حملات شيميايي عراق كه در منطقه هورالهويزه در 13 مارس 1984 گزارش شده بود، به طور قطعي از سوي يك تيم بين‌المللي كه به طور ويژه از طرف شوراي عمومي سازمان ملل به ايران ارسال شده بود، مورد بررسي قرار گرفت. اين تيم به مداركي دست يافت كه در گزارش خود به قطعيت ادعاي كاربرد اين مواد اذعان كرد كه در اظهارات ايرانيان، عراقي‌ها حداقل در شش موقعيت ديگر نيز در طول بازده زماني از 26 فوريه تا 17 مارس همان سال حملاتي را انجام داده بودند.

پس از حمله پيروزمندانه طريق القدس، در بخش شمال نيسان، منطقه اي به وسعت بيش از يك صد كيلومتر مربع با شكل هندسي مثلث در شمال رود نيسان در اشغال دشمن باقي ماند، (شط نيسان از غرب دغاغله تا شرفه قاعده اين مثلث را تشكيل مي دهد). به طور كلي، يكي از اهداف اصلي عمليات طريق القدس، قطع ارتباط نيروي دشمن در شمال و جنوب استان خوزستان بود كه در پايان عمليات حاصل شد. پيش از آغاز عمليات دشمن با به كارگيري امكانات وسيع جاده سازي در منطقه، در حال احداث معابر و مسيرهاي چندگانه اي براي گسترش اين ارتباط بود.

دو سه روز قبل از عمليات «مرصاد» و يا چهار، پنج روز قبل از آن، دشمن (عراقي ها) سوء استفاده كرد وقتي كه قطعنامه پذيرفته شد. كدام قطعنامه؟ قطعنامه 598 شوراي امنيت تازه داشت جمهوري اسلامي قطعنامه را مي پذيرفت كه عراقيها سوء استفاده كردند. فكر كردند جنگ تمام شد و ما هيچ آمادگي نداريم، آمدند از 14 محور در غرب كشور، هجوم آوردند. آنهايي كه با جغرافياي منطقه آشنا هستند، از آن بالا گرفته تنگه با وسيي، تنگه هوران، تنگه ترشابه، بعد هم پاسگاه هدايت، پاسگاه خسروي، تنگاب نو، تنگاب كهنه، نفت شهر، سومار، سرني تا مهران حدود 14 محور، دشمن آمد داخل، رزمندگان ما را دور زد.

شلمچه، اى خاك قدسى! سال هاست كه پنجره روشن بهشت، بسته مانده است و دل مجنون تو در تب و تاب ماندن مى گدازد. به هر سو مى نگريم نه نشانى از پرنده است نه اثرى از پرواز، دل ها همه در احاطه فراموشى و خاموشى اند! دست هاى بلند دعا ديگر معجزه نمى كنند. رودهاى زلال آواز خشكيده اند. نمى دانى كجا بايد سراغ فرشته ها را بگيرى. هر مرثيه اى كه مى سرايى باران نمى آيد. هر مويه اى كه مى كنى، راه تو را پيدا نمى كند. ازدحام ابرها، سينه آسمان را سربى كرده است.

جنگ هشت ساله كه با تحريك و حمايت همه جانبه استكبار جهاني، توسط رژيم بعثي عراق بر مردم ايران تحميل شد، تنها محدود به خطوط مقدم جبهه ها نبود، بلكه تمام سرزمين اسلامي ما اعم از شهرها و روستاها را در برگرفت. از آن جا كه نظام جمهوي اسلامي در تعارض مستقيم با قدرت هاي سلطه گر قرار داشت، لذا از همان ابتدا با مقابله ي جدي آنان مواجه شد كه به عنوان مثال: مي توان به كودتاها عمليات هاي براندازي، درگيري هاي داخلي و شورش هاي محلي در قالب ادعاي خودمختاري ها اشاره كرد.

21 تير 1361 شوراي امنيت سازمان ملل در پي پيروزي‌هاي نظامي جمهوري اسلامي ايران در جنگ تحميلي و براي متوقف ساختن اين روند، قطعنامه 514 را منتشر كرد. اين قطعنامه كه دومين قطعنامه شوراي امنيت از مجموع 7 قطعنامه منتشره اين شورا درباره جنگ بود، زماني به تصويب رسيد كه 2 سال از جنگ مي‌گذشت و در اين مدت نيروهاي ايران محاصره آبادان را شكسته (عمليات ثامن الائمه ـ آذر 1360) سايتهاي استراتژيك منطقه دزفول و اراضي اشغالي منطقه شوش را آزاد كرده (عمليات فتح المبين ـ بهمن 1360) و خرمشهر را از نيروهاي عراقي باز پس گرفته بودند. (عمليات بيت المقدس ـ خرداد 1361).

درباره ي هدف ها و انگيزه ها و موجبات تجاوز رژيم عراق به كشور ما، تا كنون بحث هاي زيادي شده و شايد بشود گفت كه همه ي حرفهاي گفتني در اين زمينه گفته شده است، اما در مورد سؤال شما بهتر است زمينه ها را از هدف ها جدا كنيم. اما بخشي از هدف هاي تجاوز يك مقدار وابسته به هدف هاي استكبار جهاني است كه رژيم عراق هم هماهنگ و هم آواز با او بود (از قبيل مقابله با انقلاب) جلوگيري از پيدايش تجربه ي موفق نسبت به روي كار آمدن نظام اسلامي، پشيمان كردن ملت هايي كه كم و بيش با شعارهاي اسلامي مبارزه مي كردند و عمدتاً ساقط كردن نظام جمهوري اسلامي، اينها هدف هاي كل استكبار جهاني و همه ي دستگاه هايي بود كه به نحوي عراق را تجهيز و به او كمك كردند.

«شهادت» در تفكر اسلامي به معناي گذشتن از سرمايه جان و هستي خود در راه يك هدف و آرمان الهي است. در تعريف « شهادت» در انديشه اسلامي، آن چه كه اصلالت و اهميت دارد و در واقع محقق كننده ي حقيقت مقام شهادت مي باشد، همانا انگيزه و نيت و غايت آن و وجه آگاهانه و اختياري اش مي باشد. متفكر شهيد، استاد مطهري در تعريف مفهوم شهادت و شهيد چنين مي فرمايد: « مرگي شهادت است كه انسان با توجه به خطرات احتمالي يا ظني يا تعيين،فقط به خاطر هدفي مقدس و انساني و به تعبير قرآن، «في سبيل الله» از آن استقبال كند.